Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 8 december 2014

Evaluatie van structuur van het bestuur in Vianen

Dualisme in Vianen

Vier December 2014 werd er een openbaar debat gehouden over de structuur van het bestuur in Vianen. In Vianen is sinds de vorming van het college na de verkiezingen van 2013 namelijk iets wonderlijks aan de hand. Er wordt een Raadslid (Harry van Tilburg van Lokaal Alert) structureel uitgenodigd bij de college vergaderingen. Dit is Volgens D66 Vianen in strijd met de wet op dualisering. Bovendien leidt het to een ongelijke behandeling van Raadsleden.

Onze fractieleider Christa Hendriksen heeft het binnen dit debat geweldig gedaan, maar kon de coalitie niet van ons gelijk overtuigen.

Een verslag van de vergadering zelf kunt u lezen in  de column van journalist John Bijl in het Binnenlands Bestuur.  Hij woont in zijn rol als Mysery Burger vele vergaderingen van gemeentebesturen bij en doet hierover verslag. Het debat tijdens de evaluatie van 04-12-14 wordt door hem beschreven in het artikel “PRAGMATISME VERSUS DUALISME

Zie ook de mening van Hoogleraar staatsrecht Prof. mr. dr. Douwe Jan Elzinga over de bestuurlijke  situatie in Vianen

Hieronder de tekst van de bijdrage van D66 Vianen aan het debat:

Eerste termijn 

Vanavond evalueren wij de eerste maanden van dit college. Op verzoek van D66 en ChristenUnie doen wij dat in een openbare vergadering. Openheid en transparantie zijn immers kernbegrippen die niet alleen door het college, maar ook door ons worden omarmd. Openheid en transparantie niet alleen richting onze inwoners, maar ook jegens elkaar.  

Voorzitter, D66 heeft bezwaar tegen de constructie van het college, waarbij een raadslid structureel aanzit bij collegevergaderingen. Omdat we vandaag deze constructie evalueren is het noodzakelijk om de aard van de constructie nog eens duidelijk tegen het licht te houden. Onze grootste bezwaren tegen de huidige gang van zaken zijn immers verankerd in de kern van deze constructie.

De bezwaren zijn samen te vatten in drie hoofdpunten, te weten:

  • De constructie is in conflict met  de Wet Dualisering Gemeentebestuur
  • De constructie is niet in de geest van de Gemeentewet
  • De constructie zorgt voor een ongelijkheid in de  informatievoorziening tussen raadsleden en partijen.

Laten wij de evaluatie beginnen bij het begin: de totstandkoming van dit college. Ergens tijdens de collegevorming moet het het idee ontstaan zijn om gebruik te maken van het in de gemeentewet omschreven recht van de burgemeester om derden uit te nodigen bij de vergaderingen zitting te nemen. Hoewel het zeer beslist niet in de geest van die wet is, is de constructie niet expliciet in die wet verboden. Bij D66 roept dit toch echter wel wat vragen op. Wat was dan de rol van de burgemeester tijdens de formatie onderhandelingen op dat moment? Is een dergelijk verzoek bij de burgemeester neergelegd vanuit de onderhandelende partijen of is het initiatief van de burgemeester uitgegaan?

De wet Dualisering Gemeentebestuur heeft als doel rol van de gemeenteraad en het college te ontvlechten. Dat betekent dat door deze wet wethouders niet langer deel uitmaken van de gemeenteraad. De wethouders vormen samen met de burgemeester het college en het college voert beleid uit. De gemeenteraad stelt de kaders waarbinnen het college het beleid dient uit te voeren en controleert de wijze waarop dit gebeurt. 

Wanneer de rol van de gemeenteraad en het college niet gescheiden zou zijn ontstaat de situatie dat men het eigen functioneren controleert. Dit heeft de wetgever willen voorkomen door een ontvlechting van de beide rollen voor te staan. Door het structureel aanzitten van een raadslid in de collegevergaderingen wordt de bedoelde ontvlechting ontegenzeglijk geweld aan gedaan. Er zit nu niet een wethouder in de gemeenteraad, maar een raadslid in het college. Een raadslid die, volgens het collegeakkoord, “maximaal wordt betrokken bij het uitzetten van de koers”. 

Als wij dit evalueren, dan kunnen wij tot geen andere conclusie komen dan dat er van dualisme simpelweg geen sprake is.

Door de ontvlechting wordt de gemeenteraad in staat gesteld het beleid van het college te controleren. Dat is een in de wet nadrukkelijk benoemde taak van de raad. De ontvlechting is dus niet zomaar bedacht, dit dient het belangrijke doel de controlerende taak onafhankelijk en zonder aan het college verplicht te zijn te kunnen laten plaatsvinden. Door de ontvlechting geweld aan te doen wordt ook de controlerende taak geweld aan gedaan. Concreet kwam dit in het eerste kwartaal van deze constructie al naar voren toen de heer van Tilburg in een gemeenteraadsvergadering, in zijn rol als raadslid, het beleid en de afspraken van het college verdedigde. Begrijp mij niet verkeerd: ik trek de integriteit van de heer van Tilburg niet in twijfel. Wat ik u duidelijk wil maken is dat het voor een ieder, en dus ook voor de heer van Tilburg, lastig zou zijn de rollen binnen de raad en binnen het college van elkaar te scheiden. Dit was voor de wetgever nu juist de reden de rollen van bestuurder en controleur van elkaar te scheiden. Ik zeg u nogmaals: van dualisme is in deze situatie geen sprake.

Dan het derde punt: 

Door de constructie is een ongelijkheid ontstaan in de informatievoorziening tussen raadsleden en partijen. Er zit een raadslid in de collegevergaderingen. Dit betekent dat dit raadslid, anders dan de andere 16 raadsleden, informatie eerder en op een andere manier krijgt aangeboden. De wetgever gaat ervan uit dat raadsleden gelijkelijk van informatie worden voorzien. In deze situatie is dat niet mogelijk. Eén raadslid heeft die informatie al eerder en is nota bene betrokken geweest bij de manier waarop deze tot stand kwam. D66 zegt: dat klopt niet! 

Voorzitter, in het coalitieakkoord staat dat er gezocht is naar een manier om de heer van Tilburg maximaal te betrekken bij het uitzetten van de koers van het college binnen de daarvoor geldende wettelijke kaders. Dat er gezocht is, dat is duidelijk. De grenzen van de gemeentewet zijn ontegenzeglijk afgetast en de mazen zijn gevonden en gebruikt. Het mag, omdat het niet verboden is. 

Voor openbare bestuurders is het niet voldoende om te kunnen zeggen dat hun handelen formeel niet buitenwettelijk is. Openbare bestuurders moeten zich ethisch gedragen. Dat wil zeggen dat niet naar mazen in de wet moeten worden gezocht wanneer dit zo uitkomt maar dat naar de zin van de wet gehandeld dient te worden. Fatsoenlijk gedrag is wat we van onze burgers verlangen. Dan mag het gemeentebestuur zich niet op een dergelijke opportunistische wijze gedragen. 

—————————————————————————————————————————-

Tweede termijn (gemodereerd)

Ik hoor van verschillende kanten dat het dualisme hoogtij viert nu de oppositie ook wel eens een voorstel erdoor kan krijgen. Dat noemen wij geen dualisme, dat is gewoon goed werk van de oppositie. 

Dat het brede draagvlak zorgt voor meer kansen tot discussie, daarover zijn wij het gewoon eens. Deze brede basis blijft bestaan, ook als voor een minder controversiële constructie was gekozen. Dit heeft met dualisme niets te maken. U haalt de verschillende zaken toch een beetje door elkaar. Dualisme gaat over de scheiding in de rollen van het college en de raad. Die scheiding heeft u met deze constructie teniet gedaan. Er zit een raadslid in het college! Er is, nogmaals, van dualisme geen sprake. En dat conflicteert met de wet.

U geeft aan dat u van mening bent dat u binnen de grenzen van de wet opereert. D66 denkt dat dat in het geval van de wet Dualisering helemaal niet zo zeker is. Maar voor openbaar bestuurders is binnen de kaders van de wet blijven op zichzelf onvoldoende. Er moet ook met een zekere inachtname van de geest van de wet, op ethische wijze worden bestuurd. Dit wil zeggen dat,  als we ervan uitgaan dat deze constructie wettelijk niet verboden is en dat u de mazen hebt gevonden en benut, er op grond van het schenden van de intentie van de wet een ethische grens overschreden wordt. 

Het feit dat dit praktisch gezien ook nog eens leidt tot verlies van ontvlechting van de controlerende en uitvoerende taken van respectievelijk de raad en het college zorgen dat op z’n minst de schijn wordt gewekt dat ethisch handelen en de onafhankelijke staat van het betreffende raadslid heeft moeten wijken voor praktische belangen. Hoe dit in de praktijk mis kan lopen hebben we al eerder kunnen zien.

Wij praten op dit moment over samenwerking of zelfs herindeling met andere gemeenten. D66 zou dit graag doen met een onbesmet blazoen. Elke schijn van niet moreel of ethisch handelen zou dan ook voorkomen moeten worden.

Ik vraag mij af of iedere wethouder, als ie bij zichzelf te rade gaat, er zonder een spoor van twijfel van overtuigd is dat de gekozen constructie in overeenstemming is met de geest van de wet Dualisering Gemeentebestuur? Weet u zeker dat deze manier van handelen niet tot onethisch bestuur en daarmee uiteindelijk tot politieke beschadiging kan leiden?

Ik vraag mij af of ieder raadslid voor zichzelf kan accepteren anders behandeld te worden dan de heer van Tilburg. Heeft u als gekozen raadslid niet de overtuiging dat u de plicht hebt om net zo goed voor de belangen van uw kiezers op te komen als de heer van Tilburg dit doet? En dat dus ook dezelfde middelen tot uw beschikking zouden moeten staan?

Ik vraag mij af of een ieder van jullie er echt van overtuigd is dat deze constructie en de daarmee samenhangende oprekking van ethisch gedrag niet een smet op het blazoen van Vianen zal geven.

En wanneer u twijfelt. Al is het maar een heel klein beetje. Is het dan niet de taak van de gemeenteraad om het college te controleren en in dit geval de leden van het college en de burgemeester te beschermen tegen de manier waarop het morele en ethische handelen van dit college wordt  beoordeeld? 

D66 zou willen voorstellen dat de burgemeester zijn uitnodiging aan de heer van Tilburg om aan te zitten in collegevergaderingen intrekt, waarmee een einde zou komen aan deze in onze ogen zeer onwenselijke situatie. Het college zou dan middels een gedoogconstructie goed kunnen functioneren.

 

De pers heeft dit wonderlijke fenomeen ook opgepikt. Onderstaand een link naar de digitale versie van Het Kontakt.
www.hetkontakt.nl/vianen/nieuws/viaanse-invulling-dualisme-juridisch-correct
en in het AD van 06-12 2014 staat ook een artikel over het debat: AD-6-dec-2014